จันทกุมารชาดก (เรื่องพระโพธิสัตว์)

จันทกุมารชาดก (เรื่องพระโพธิสัตว์)

ในกาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นมคธ อันเป็นที่ตั้งแห่งนครราชคฤห์ อันรุ่งเรืองด้วยผู้คนและความมั่งคั่ง พระราชาผู้เป็นใหญ่ทรงพระนามว่า พรหมทัตต์ ทรงปกครองแผ่นดินด้วยทศพิธราชธรรม ทรงมีพระมเหสีนามว่า สุเทวี ผู้เป็นที่รักยิ่งของพระองค์

วันหนึ่ง พระนางสุเทวีทรงพระครรภ์ และเมื่อถึงคราประสูติ พระนางก็ทรงให้ประสูติพระโอรส อันมีรูปโฉมงดงามราวกับรูปทอง ไม่เพียงแต่รูปโฉม พระกุมารยังมีสติปัญญาเฉลียวฉลาด เกินกว่าเด็กทั่วไป ทรงมีพระนามว่า จันทกุมาร

เมื่อจันทกุมารเจริญวัยขึ้น ทรงได้รับการศึกษาจากอาจารย์ผู้ทรงภูมิ ทรงเรียนรู้สรรพวิชาต่างๆ จนแตกฉาน ไม่ว่าจะเป็นศิลปศาสตร์ หรือการปกครอง ทรงเป็นที่รักของพระบิดามารดา และเหล่าข้าราชบริพารทั้งหลาย

แต่แล้ว เหตุการณ์ไม่คาดฝันก็เกิดขึ้น เมื่อพระราชาพรหมทัตต์ ทรงประชวรหนัก และใกล้จะสิ้นพระชนม์ พระองค์ทรงเรียกจันทกุมารเข้าเฝ้า และตรัสสั่งเสียเป็นครั้งสุดท้าย

"โอ้ จันทกุมารผู้เป็นที่รักของพ่อ บัดนี้พ่อกำลังจะสิ้นอายุขัย ขอจงจำคำของพ่อไว้ให้ดี หน้าที่อันยิ่งใหญ่ของกษัตริย์ คือการปกป้องอาณาประชาราษฎร์ให้ร่มเย็นเป็นสุข จงอย่าประมาทในการปกครอง จงยึดมั่นในธรรมะ และจงเลือกคบแต่คนดีมีคุณธรรม"

จันทกุมารทรงรับพระราชดำรัสของพระบิดาด้วยความเคารพ และทรงตั้งมั่นในพระทัยว่าจะปฏิบัติตามพระราชปณิธานของพระองค์

เมื่อพระราชาพรหมทัตต์เสด็จสวรรคต จันทกุมารก็ได้ขึ้นครองราชย์สืบต่อจากพระบิดา ทรงปกครองแผ่นดินด้วยทศพิธราชธรรม ประชาชนทั้งหลายต่างก็มีความสุขภายใต้การปกครองของพระองค์

แต่ทว่า ความสงบสุขนั้นก็อยู่ไม่นานนัก ในแคว้นโกศลอันเป็นบ้านเมืองของพระเจ้ายุพที สหายสนิทของพระราชาพรหมทัตต์ ทรงทราบข่าวการสวรรคตของพระราชาพรหมทัตต์ และทรงทราบว่าจันทกุมารขึ้นครองราชย์แทน

พระเจ้ายุพทีซึ่งมีนิสัยโลภมาก หลงใหลในอำนาจ และไม่ยึดมั่นในธรรมะ ทรงเห็นแก่การขยายอิทธิพลของตนเอง จึงทรงตัดสินใจจะยกทัพมารุกรานแคว้นมคธ

เมื่อข่าวการยกทัพของพระเจ้ายุพทีมาถึงนครราชคฤห์ เหล่าเสนาบดีต่างก็พากันหวาดกลัว บ้างก็ทูลแนะนำให้จันทกุมารทรงยอมจำนน เพื่อหลีกเลี่ยงสงคราม

"ข้าแต่พระองค์ แม้เราจะมีความเข้มแข็งเพียงใด แต่กองทัพของพระเจ้ายุพทีนั้นมีกำลังมากนัก หากเราสู้รบ ย่อมเสียเลือดเสียเนื้อเป็นแน่แท้ การยอมจำนนเสียแต่บัดนี้ อาจจะยังรักษาชีวิตของผู้คนไว้ได้"

แต่จันทกุมารทรงฟังแล้วก็ทรงเม้มพระโอษฐ์ ดวงพระเนตรฉายแววแห่งความเด็ดเดี่ยว

"เราเป็นกษัตริย์ เรามีหน้าที่ปกป้องอาณาประชาราษฎร์ของเรา การยอมจำนนนั้น เป็นการทรยศต่อหน้าที่ และเป็นการทำให้ประชาชนของเราเดือดร้อนในภายหลัง เราจะสู้!"

จันทกุมารทรงประกาศระดมพล ทรงเตรียมการรบอย่างเต็มที่ ทรงปลุกเร้าขวัญกำลังใจของเหล่าทหาร และประชาชน

เมื่อกองทัพของพระเจ้ายุพทีเข้ามาใกล้ ชายแดนของแคว้นมคธ จันทกุมารก็ทรงนำทัพออกไปสู้รบ

การรบเป็นไปอย่างดุเดือด ทหารทั้งสองฝ่ายต่างต่อสู้อย่างเต็มกำลัง จันทกุมารทรงแสดงฝีมือการรบอันยอดเยี่ยม ทรงฟันฝ่าข้าศึกไปอย่างไม่ย่อท้อ

แต่แล้ว ในระหว่างการสู้รบอันดุเดือดนั้นเอง จันทกุมารก็ทรงมีพระดำริขึ้นมาอย่างฉับพลัน

"การสงครามนั้น นำมาซึ่งความสูญเสียมากมายแก่ทั้งสองฝ่าย แม้เราจะชนะในศึกนี้ แต่ก็ต้องแลกมาด้วยเลือดเนื้อของเหล่าทหารของเรา และอาจนำมาซึ่งความแค้นเคืองในอนาคต มีหนทางอื่นใดที่จะยุติสงครามนี้ได้โดยไม่ต้องเสียเลือดเนื้อหรือไม่?"

ด้วยพระปัญญาอันล้ำเลิศ จันทกุมารทรงคิดได้ว่า การใช้กำลังเข้าปะทะนั้น อาจไม่ใช่หนทางเดียวที่จะยุติความขัดแย้ง

ดังนั้น ในขณะที่การรบกำลังดำเนินไปอย่างดุเดือด จันทกุมารก็ทรงมีรับสั่งให้หยุดทัพ

"หยุดทัพ! เรามีข้อเสนอต่อพระเจ้ายุพที!"

เสียงประกาศของจันทกุมารดังไปทั่วสนามรบ ทำให้ทั้งสองฝ่ายต่างก็หยุดชะงัก

จันทกุมารทรงควบม้าเข้าใกล้กองทัพของพระเจ้ายุพที และทรงประกาศออกไป

"ข้าแต่พระเจ้ายุพที! เราเห็นแก่ความสูญเสียที่จะเกิดขึ้นแก่เหล่าทหารของทั้งสองฝ่าย เราจึงขอเสนอหนทางที่จะยุติสงครามนี้ โดยไม่ต้องเสียเลือดเนื้อ!"

พระเจ้ายุพทีทรงฟังดังนั้น ก็ทรงคลายความตึงเครียดลงเล็กน้อย

"กล่าวมาเถิด! เจ้ามีข้อเสนออะไร?"

จันทกุมารทรงสูดลมหายใจเข้าลึกๆ แล้วตรัสว่า

"หากพระองค์ทรงต้องการดินแดนของเรา เราไม่ขอมอบให้ แต่เราขอเสนอว่า ให้เราทั้งสองฝ่ายประลองยุทธ์กันตัวต่อตัว หากเราชนะ พระองค์จงถอยทัพกลับไป หากพระองค์ชนะ เราจะยอมอ่อนน้อมต่อพระองค์!"

เหล่าทหารของทั้งสองฝ่ายต่างก็ตกตะลึงกับข้อเสนอของจันทกุมาร บางคนมองว่าเป็นการกระทำที่กล้าหาญ บางคนก็มองว่าเป็นการกระทำที่เสี่ยงอันตรายเกินไป

พระเจ้ายุพทีทรงนิ่งคิดอยู่ครู่หนึ่ง พระองค์ทรงเห็นว่า หากยอมรับข้อเสนอนี้ หากพระองค์ชนะ ก็จะได้ดินแดนของแคว้นมคธมาโดยง่าย แต่หากแพ้ ก็เพียงเสียหน้าไปเท่านั้น

"เอาล่ะ! เรายอมรับข้อเสนอนี้ของเจ้า!"

พระเจ้ายุพทีทรงตอบรับคำท้า

สนามรบที่เคยเต็มไปด้วยเสียงดาบกระทบกัน บัดนี้กลับเงียบสงัด ทุกสายตาจับจ้องไปที่กษัตริย์ทั้งสองพระองค์

จันทกุมารทรงควบม้าเข้าประจัญหน้ากับพระเจ้ายุพที การต่อสู้ระหว่างกษัตริย์ทั้งสองเป็นไปอย่างดุเดือด แต่ด้วยพระปัญญาและไหวพริบ จันทกุมารทรงสามารถเอาชนะพระเจ้ายุพทีได้

เมื่อเห็นว่าตนเองพ่ายแพ้ พระเจ้ายุพทีก็ทรงก้มศีรษะลง

"ข้าพเจ้าขอยอมรับความพ่ายแพ้ ข้าพเจ้าจะถอยทัพกลับไป และจะไม่รุกรานแคว้นมคธอีกเป็นอันขาด"

จันทกุมารทรงมีพระเมตตา ทรงไม่ทรงประสงค์ที่จะทำร้ายพระเจ้ายุพทีให้ขายหน้า

"เราเข้าใจว่าพระองค์ทรงมีพระประสงค์ที่จะขยายอำนาจ แต่ขอให้พระองค์จงจำไว้ว่า การปกครองด้วยความเมตตาและธรรมะ ย่อมนำมาซึ่งความสงบร่มเย็นที่ยั่งยืนกว่า"

พระเจ้ายุพทีทรงซาบซึ้งในพระเมตตาของจันทกุมาร จึงทรงรับปากว่าจะกลับไปปกครองบ้านเมืองของตนด้วยทศพิธราชธรรม

เมื่อจันทกุมารทรงยุติสงครามได้โดยไม่ต้องเสียเลือดเนื้อ ประชาชนทั้งหลายต่างก็แซ่ซ้องสรรเสริญพระองค์

ตลอดรัชสมัยของจันทกุมาร แคว้นมคธก็มีความสงบสุข ร่มเย็น ประชาชนอยู่ดีกินดี เนื่องจากพระองค์ทรงปกครองด้วยทศพิธราชธรรม และทรงเลือกคบแต่ที่ปรึกษาที่ดี

พระองค์ทรงเป็นแบบอย่างอันดีงามของกษัตริย์ผู้ทรงปัญญา และทรงมีคุณธรรม

คติธรรม

ความกล้าหาญที่แท้จริง ไม่ได้อยู่ที่การใช้กำลังเข้าปะทะ แต่คือการใช้ปัญญาและความเมตตา เพื่อยุติความขัดแย้ง อันจะนำมาซึ่งสันติสุขที่ยั่งยืน

บารมีที่บำเพ็ญ

พระโพธิสัตว์ได้ทรงบำเพ็ญ เนกขัมมบารมี (การออกบวช การเว้นจากกาม) และ ขันติบารมี (ความอดทน) เพื่อแสดงให้เห็นถึงการเสียสละความสุขส่วนตน และความอดทนต่อความยากลำบาก เพื่อประโยชน์สุขของส่วนรวม.